SAĞLIK YÖNETİMİ VE ETİK ÜZERİNE

17 Oca

  • Sağlık Yönetimi Bölümü
  • Tüm Duyurular

Yrd. Doç. Dr Emel İştar Işıklı Hocamızın Sağlık Yönetimi Öğrencileri İçin hazırlamış olduğu metin...    

 

SAĞLIK YÖNETİMİ VE ETİK ÜZERİNE

Yunanca “ethos” sözcüğünden gelip karakter anlamına gelen etik kavramı, insan ilişkilerinde temel olan kural ve değerleri, doğru-yanlış, iyi-kötü gibi ahlaksal yönden inceleyen felsefe disiplinini ifade etmektedir.[1] Ahlak felsefesi olarak da ifade edilen etik, bireylerin amaçlarına ulaşmak için sergiledikleri tutum ve davranışları araştıran ve bunları tanımlayan düşünce topluluğudur.[2] Bu düşünce topluluğu, insan davranışlarının ahlaki açıdan uygun olup olmadığını belirleyen etkenleri incelemektedir.[3]

Etik davranışların, işletmelerde verimlilik ve kalitenin sağlanmasında önemli etkileri olduğu görülmektedir. Etik tutum ve davranışlar, bireysel ve kurumsal performansta artış sağladığı gibi, işyerinde çalışma barışının korunmasını temin eder. Bunların yanı sıra ekip ruhunun, yardımlaşma anlayışının gelişmesini desteklemekte ve işletmelerin imaj ve itibarını saygınlaştırmaktadır.

İşletmeler özellikle 2000’li yıllardan sonra etik meseleler ile daha fazla ilgilenmeye başlamışlardır. Günümüzde yöneticilerin işletmelerinde, etik değerlerin hayata geçirilmesi için bütçe ayırmaya ve bu hususta gerekeni yapmaya hazır durumda oldukları görülmektedir. Artık, işletmeler elde ettiği karları veya sermayeleri ile değil; iti­bar, dürüstlük ve çevrelerine olan duyarlılıkları ile değerlendirilmektedir. Özellikle sağlık işletmelerinde sürdürülebilirliğin sağlanması için etik tutumlarının, paydaşlara ve çevreye olan sorumlulukların ayrıca ele alınması gerekmektedir. Sağlık işletmelerinde etik sorunlar ve bunların nasıl çözüleceği konusu kritik önem taşımaktadır.

Sağlık işletmeleri hasta ve hasta yakınlarına en kaliteli hizmeti vermeye çalışırken etik meseleler üzerinde oldukça hassas davranmak durumundadır. Çünkü söz konusu olan insanın kendisidir. Bir ürün üretilip satılmamakta veya sıradan bir alış veriş işlemi yapılmamaktadır. Yapılacak en ufak bir hata bireylerin hayatını kaybetmesine yahut kalıcı sakatlıklara neden olabilmektedir.

Sağlık işletmelerinde etik meseleler fakültelerde “Deontoloji”, “Tıp Etiği”, “Sağlık Etiği” gibi derslerde ele alınmaktadır. Fakültemizde ise bu husus “Sağlık ve Etik” dersinde ele alınmaktadır. Derste öğrencilerin öncelikle bir işletmeci gözüyle, yönetimde uyulması beklenen etik ilkeleri benimseyebilmesi ve yönetimde etik  dışı davranışları farkına varabilmesi için iş etiği ile ilgili konulara değinilmektedir. Daha sonra ise örgütsel ve mesleki etiği, tıp  etiğinin temel ilkeleri ve sağlık yönetimindeki etik sorunlar ele alınmaktadır.

            Geleceğin sağlık yöneticilerine verilen “Sağlık ve Etik” dersinde etik meseleler deontolojik yaklaşımla ele alınmaktadır. Çünkü deontolojik yaklaşıma göre, etiklik haline eylem ve davranışların sonuçlarıyla değil, nedenleri ile karar verilmektedir.[1] Bu yaklaşımda bir eylemi gerçekleştiren kişinin niyeti, o davranışın ahlaki değerini belirler. Temeli, “başkalarının sana karşı nasıl davranmasını istiyorsan, sen de o şekilde davran” ilkesine dayanan yaklaşım, eylemin kendisi üzerine yoğunlaşmaktadır.[2] Yaklaşıma göre, faydası çok olsa dahi tek bir kişiye zararı dokunabilecek davranıştan kaçınmalı ve herkese eşit miktarda saygı göstermelidir. Burada, insanın yaratılışından var olan özelliklerinin insan davranışlarına yön verdiği ve bu mizaçtaki özelliklerin toplumdaki değer ve normların oluşmasında etkili olacağı varsayılmaktadır.[3] Sağlık işletmelerinde de bir davranışın etiklik haline, nedeni ile karar verilmektedir. Çünkü sağlık çalışanları hastaya en iyi hizmeti verebilme niyeti ile elinden geleni yapmaktadır. Davranışın sonucunun ciddi travmalar veya ölüm gibi olumsuz bir şekilde neticelenmesi, o davranışın etik olmadığı anlamına gelmemektedir.

Sağlık ve Etik konusu ile ilgilenen geleceğin sağlık yöneticilerine şu kaynakları önermek mümkündür:

Kitaplar :   

  • Ferhat Sayım. (2011). Sağlık Piyasası ve Etik. Marmara  Kitap Merkezi Yayınları.
  • Harun Tepe. (2001). Etik ve Meslek Etikleri -Tıp,  Çevre, İş, Basın, Hukuk ve Siyaset. Türkiye Felsefe Kurumları Yayınları.
  • Sharma P, Bhal KT (2004), Managerial Ethics: Dilemmas and Decision Making, SAGE Publications.
  • Bradley P, Burls A (2000), Ethics in Public Health,  Taylor & Francis, Inc.
  • Aydın İP (2001), Yönetsel, Mesleki ve Örgütsel Etik,   Pegem A Yayıncılık, Ankara.

Makaleler:

  • Yıldırım G, Kadıoğlu S (2007), Etik ve Tıp Etiği Temel Kavramları, Cumhuriyet Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi, 29 (2): 7-12.
  • Sayım F (2015), Sağlıkta Etik Dışı Davranışın Farkedilmesi ve Etik Kurullar, Akademik Arge Dergisi, Sosyal Bilimler, S: 15-1, 47-56.
  • Aydın, E (1999), Etik Yönünden Hastane Hizmetleri, Tıp Etiği-Hukuk Tarihi Dergisi 7(2), 88-92.
  • Demir M, Büken N.Ö (2010), Dünyada ve Türkiye’de Hastane/Klinik Etik Kurulları, Hacettepe Tıp Dergisi, 41: 186-194.



[1] Ömer Torlak, Pazarlama Ahlakı Sosyal Sorumluluklar Ekseninde Pazarlama Kararları ve Tüketici Davranışlarının Analizi, 4. bs., İstanbul, Beta Yayınları, Temmuz 2007, s. 105.

[2] Şevki Özgener, İş Ahlakının Temelleri Yönetsel Bir Yaklaşım, 2. bs., Ankara, Nobel Yayın Dağıtım, 2009, s. 42.

[3] Torlak, a.g.e., s. 125-126.



[1] Çiğdem Kırel, Örgütlerde Etik Davranışlar, Yönetimi ve Bir Uygulama Çalışması, Eskişehir, Anadolu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Yayını, 2000, s. 2.

[2] Tamer Bolat & Oya Aytemiz Seymen, “Örgütlerde İş Etiğinin Yerleştirilmesinde Dönüşümcü Liderlik Tarzının Etkileri Üzerine Bir Değerlendirme”, Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Dergisi, Balıkesir, C.6, S.9, 2003, s.69.

[3] İGİAD, İş Ahlakı Raporu 2008, Haz. Ömer Torlak, Şuayip Özdemir ve Erkan Erdemir, İstanbul, İGİAD Yayınları, 2008, s. 16.